8 Bài Haiku – Yosa Buson (与謝 蕪村, Dữ Tạ Vu Thôn)

Haiku (121)
Một cây nến thắp lên
từ một cây nến khác
chiều mùa xuân êm đềm.
 
Haiku (122)
Ánh chớp loé qua nhanh
trong rừng trúc tôi thấy
ba giọt sương lìa cành.
 
Haiku (123)
Cánh đồng hoa cải vàng
ở phương đông trăng mọc
và phương tây nắng tràn.
 
Haiku (124)
Ngọn cỏ sương sa
nước trôi lặng lẽ
trong buổi chiều tà.
 
Haiku (125)
Cây mận đơm bông
dưới vầng trăng sáng
ngỡ là mùa đông.
 
Haiku (126)
Cày ruộng ngày xuân
không một tiếng chim
dưới chân ngọn núi.
 
Haiku (127)
Bầu trời xé toang
quanh căn nhà nhỏ
hoa dưa nở vàng.
 
Haiku (128)
Trong đêm tháng Năm
ở trên bãi biển
một cây chổi nằm.
 
_________
* Pháp Hoan dịch từ bản dịch tiếng Anh trong The Essential Haiku, Versions of Basho, Buson, & Issa. Edited by Robert Hass. Nguyên tác thơ của Yosa Buson (Dữ Tạ Vu Thôn, 与謝 蕪村).

5 comments

  1. bài 126, xin mạn phép hỏi tác giả vì sao mà tiếng cuối câu thứ hai lại mang thanh bằng? điều này không thường thấy trong thơ của PH. thường thì mình hay thấy PH viết kiểu như “chim không một tiếng” và tiếng cuối của câu cuối là thanh bằng nhiều hơn.

    Liked by 3 people

        1. Đối với mình, một bài haiku hay là một bài haiku có vần tròn trịa. Hôm nay, mình sẽ nói về hai cách mình dùng để gieo vần bằng (hôm khác sẽ nói về cách gieo vần trắc và số lượng chữ trong thơ haiku tiếng Việt) cho một bài haiku mình viết hoặc dịch. Cách thứ nhất là gieo vần vào cuối câu (vần chân hay cước vận), cách gieo vần này dễ và được mình dùng nhiều. Cách thứ hai là gieo vần vào giữa câu (vần lưng hay yêu vận), cách này khó hơn nên ít được sử dụng hơn. Mình dẫn ra đây đôi bài haiku để dễ hình dung:
          _______

          Mỗi lần cơn gió lay
          bướm kia tìm chỗ mới
          trên thân cây liễu gầy.
          (Matsuo Basho)

          Một luồng gió đông
          đánh đôi hòn sỏi
          vào chuông đại hồng.
          (Yossa Buson)

          Đây là 2 bài haiku có vần chân, với vần ”ay” và vần ”ông” nằm ở chữ cuối cùng ở câu 1 và câu 3.

          Trong tiếng hát sơn ca
          ta có thể nghe ra
          tiếng khóc con chim trĩ.
          (Matsuo Basho)

          Chạm cánh hoa thôi
          đủ khiến tim tôi
          thổn thức.
          (Kobayashi Issa)

          Đây cũng là 2 bài haiku có vần chân, nhưng vần được gieo vào cuối câu 1 và câu 2 thay vì cuối câu 1 và câu 3 như thường lệ.

          _______

          Ni sư vào làng
          một con bướm trắng
          đậu tràng áo nâu.
          (Pháp Hoan)

          Chèo thuyền qua màn sương
          trước mặt ta rộng mở
          cả đại dương muôn trùng.
          (Masaoka Shiki)

          Còn đây là 2 bài haiku có vần lưng, với vần ”ang” và vần ”ung” nằm ở cuối câu 1 và giữa câu 3 (nên nhớ là vần trong câu 3 phải luôn được gieo và chữ thứ 3 tính từ phái qua trái, không phân biệt số lượng chữ trong câu), và chữ thứ 1 và thứ 3 (tính từ phải qua trái) trong câu cuối phải luôn có một chữ dấu huyền, và chữ còn lại không dấu.

          Ngoài ra còn có một cách nữa là không gieo vần gì cả.

          Liked by 2 people

          1. Khó khăn lớn nhất đối với mình khi dịch waka (hoà ca) và haiku (hài cú) sang tiếng Việt là phần âm tiết. Vì tiếng Nhật là ngôn ngữ đa âm, còn tiếng Việt là ngôn ngữ đơn âm (đôi khi một chữ trong tiếng Nhật có thể làm thành một câu với năm âm tiết, như chữ hototogisu – chim cuốc), cho nên việc dịch cho đầy đủ âm tiết của hai thể thơ này sang tiếng Việt là điều bất khả. Tuy thế, nếu dịch hai thể thơ này sang thể tự do, hoặc lục bát (cho haiku) và thất ngôn tứ tuyệt hoặc ngũ ngôn (cho waka) thì sẽ đánh mất tinh thần của hai thể thơ này. Từ đó trong mình dấy lên ý nghĩ thiết lập những luật lệ và quy tắc riêng trong tiếng Việt cho hai thể thơ này. Bắt đầu từ 800 bản dịch waka và haiku của mình đã thực hiện trong thời gian qua, đặc biệt là các bản dịch waka; chúng luôn được dịch trên một khung chữ và niêm luật nhất định, với số lượng chữ và cách gieo vần trước sau như một, đôi khi còn khó hơn cả nguyên tác. Hy vọng mình sẽ có thời gian để đào sâu vào đề tài này, và mong vẫn đủ sức để đi tiếp với thơ ca xứ Phù Tang.

            Nếu ở dưới gầm trời
            không còn nơi trú lại
            ”Vô trụ xứ” là nơi:
            mái tranh này hư hoại
            như thế giới con người.
            (Saigyo Hoshi)

            Liked by 2 people

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s